IPO (Initial Public Offering) hay còn được gọi là phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, là hoạt động mà công ty lần đầu tiên đưa cổ phiếu lên sàn chứng khoán để huy động vốn từ nhà đầu tư. Sau khi IPO thành công, doanh nghiệp trở thành công ty đại chúng, sở hữu cơ cấu cổ đông đa dạng và minh bạch hơn.

Lợi ích của IPO

Tham gia IPO mang lại nhiều lợi ích cho công ty:

• Huy động vốn nhanh chóng để đầu tư mở rộng sản xuất, phát triển dự án mới.
• Cung cấp thanh khoản cho cổ đông sáng lập, tạo điều kiện giao dịch dễ dàng.
• Tăng cường uy tín và minh bạch nhờ công bố thông tin định kỳ.
• Hỗ trợ các hoạt động M&A (sáp nhập và mua lại), nâng cao vị thế trên thị trường.

Tuy nhiên, IPO cũng có một số nhược điểm:

• Phân tán quyền kiểm soát, cổ đông sáng lập có thể giảm ảnh hưởng.
• Chi phí cao và quy trình phức tạp, đặc biệt với công ty lớn.
• Chi phí vận hành doanh nghiệp đại chúng tăng, bao gồm phí quản lý, lưu ký chứng khoán, công bố thông tin định kỳ.

Điều kiện IPO tại Việt Nam

Theo Điều 15 Luật Chứng khoán 2019, công ty cổ phần muốn thực hiện IPO cần đáp ứng các yêu cầu sau:

• Vốn điều lệ: Công ty phải có vốn điều lệ đã góp trên 30 tỷ đồng tính theo sổ kế toán tại thời điểm đăng ký.
• Kết quả kinh doanh: Hai năm liên tiếp trước khi đăng ký IPO phải có lãi và không có lỗ lũy kế.
• Phương án phát hành: Kế hoạch phát hành và sử dụng vốn thu được sau IPO phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua.
• Tỷ lệ cổ phiếu bán ra công chúng: Ít nhất 15% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải và được bán cho tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn. Với công ty có tổng vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ tối thiểu là 10%.
• Cam kết của cổ đông lớn: Cổ đông lớn phải nắm giữ ít nhất 20% vốn điều lệ trong tối thiểu một năm kể từ ngày kết thúc IPO.
• Yêu cầu pháp lý: Công ty không được đang chịu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà chưa xóa án tích.
• Đơn vị tư vấn: Công ty phải có công ty chứng khoán tư vấn cho IPO (không áp dụng nếu chính công ty chứng khoán thực hiện IPO).
• Cam kết niêm yết: Doanh nghiệp phải thực hiện niêm yết hoặc đăng ký giao dịch cổ phiếu trên sàn sau khi IPO kết thúc.

Theo chuyên gia Yguai, IPO là quy định bắt buộc để doanh nghiệp trở nên minh bạch hơn và thu hút được vốn đầu tư nước ngoài, phục vụ phát triển doanh nghiệp và đất nước.