Thao túng thị trường chứng khoán là hành vi gian lận nhằm tác động lên giá cổ phiếu hoặc chứng khoán để trục lợi, gây thiệt hại cho các nhà đầu tư chân chính. Theo Yguai – trang web chia sẻ thông tin tài chính uy tín – hiện tượng này không chỉ làm méo mó thị trường mà còn tạo ra rủi ro lớn, đặc biệt với những nhà đầu tư mới chưa có kinh nghiệm. Nhận biết dấu hiệu và hiểu rõ cơ chế của thao túng là yếu tố then chốt để bảo vệ tài sản của bạn.

Khi nào được gọi là thao túng thị trường chứng khoán

Thao túng thị trường chứng khoán (Market Manipulation) xảy ra khi cá nhân hoặc tổ chức tạo cung – cầu giả, làm giá tăng hoặc giảm đột ngột để đánh lừa nhà đầu tư khác. Đây là hành vi bị pháp luật cấm, nhưng vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức tinh vi.

Luật Chứng khoán 2019 nêu rõ ba hành vi thao túng phổ biến:

• Sử dụng nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc thông đồng với người khác để tạo cung – cầu giả.
• Thỏa thuận hoặc lôi kéo người khác giao dịch để làm biến động giá.
• Phát tán tin đồn sai sự thật hoặc thông tin sai lệch qua các phương tiện truyền thông nhằm tác động đến giá chứng khoán.

Trong đó, tạo cung – cầu giả bằng cách thông đồng mua bán cổ phiếu là phổ biến nhất. Điển hình, vụ ông Trịnh Văn Quyết (tháng 3/2022) bị cáo buộc điều hành nhân viên dùng 20 tài khoản để thao túng giá cổ phiếu, sau đó bán chui thu về hơn 1.689 tỷ đồng.

Nghị định 156/2020 cũng bổ sung các hành vi thao túng khác, như:

• Giao dịch khối lượng lớn vào thời điểm mở hoặc đóng cửa để định giá cổ phiếu giả tạo.
• Cung cấp ý kiến trực tiếp hoặc gián tiếp về cổ phiếu, tổ chức phát hành nhằm tác động thị giá.

Dấu hiệu nhận biết thao túng

• Giá cổ phiếu biến động bất thường: Tăng hoặc giảm đột ngột kèm khối lượng giao dịch lớn.
• Cổ phiếu vốn hóa siêu nhỏ dễ bị thao túng nhưng không loại trừ các mã lớn.
• Mẫu hình giao dịch lặp lại, tạo cung – cầu giả nhiều phiên liên tiếp.

Các vụ thao túng điển hình gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho nhà đầu tư, chẳng hạn:

• Giá cổ phiếu KSA khiến 1.496 nhà đầu tư và 3 công ty chứng khoán mất gần 9 tỷ đồng.
• Cổ phiếu MTM “lập đỉnh” khiến 1.064 nhà đầu tư bị thiệt hại khoảng 56 tỷ đồng.
• Vụ thao túng mã BII và TGG gây thiệt hại hơn 154 tỷ đồng.

Cách phòng tránh rủi ro từ thao túng

• Hạn chế mua cổ phiếu tăng vọt bất thường: “Lướt sóng” chỉ phù hợp với nhà đầu tư chuyên nghiệp.
• Đầu tư dài hạn: Giúp tránh rủi ro từ các cổ phiếu bị thao túng tạm thời.
• Kiểm chứng thông tin: Ưu tiên nguồn chính thống như cơ quan quản lý, báo cáo cổ đông, báo chí uy tín.
• Theo dõi biến động khối lượng: Khối lượng giao dịch đột biến là tín hiệu cảnh báo.